I. Podstawowe założenia. Misja, cele i zadania SBP

Koncepcja funkcjonowania i rozwoju Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w najbliższych 4 latach uwzględniać powinna następujące założenia:

• bibliotekarstwo polskie jest jednym z kluczowych, dotychczas niewykorzystywanych czynników rozwoju kultury, edukacji, nauki i oświaty,
• rozwinięte bibliotekarstwo może w największym stopniu przyczynić się do tworzenia społeczeństwa wiedzy, rozwoju komunikacji społecznej, budowy gospodarki opartej na informacji,
• profesjonalna obsługa bibliotekarska, realizowana na bazie nowoczesnych zbiorów i zasobów informacyjnych, przez wykwalifikowaną kadrę, wpływa na kreowanie wizerunku bibliotekarza w społeczeństwie,
• SBP jest od ponad 90 lat podstawową w kraju organizacją zajmującą się kompleksowo problematyką bibliotekarstwa, umacnianiem rangi zawodowej bibliotekarzy oraz integracją środowiska bibliotekarskiego. Zrzesza ludzi ze wszystkich rodzajów bibliotek, pracowników naukowych, dydaktyków; współpracuje z administracją państwową i terytorialną, uczelniami, organizacjami z zakresu bibliotekoznawstwa i informacji naukowej oraz innymi instytucjami kultury, wydawcami, księgarzami, fundacjami itp. Jest najliczniejszą organizacją tego typu w Polsce, o ugruntowanej pozycji w środowisku krajowym i zagranicznym, posiadającą dobrą znajomość lokalnych społeczności. Wydaje czasopisma naukowe i fachowe, należące do najlepszych w Europie periodyków z zakresu teorii i praktyki bibliotekarskiej. Obecnie stoi jednak przed koniecznością zdynamizowania swojej działalności i zwiększenia zasięgu oddziaływania, zwłaszcza wobec obserwowanej mniejszej aktywności społecznej bibliotekarzy oraz zaangażowania administracji rządowej w opracowywanie nowych regulacji pragmatyki zawodu bibliotekarskiego, dostosowanych do aktualnych wyzwań.

Wniosek z przedstawionych wyżej ogólnych założeń jest oczywisty: Stowarzyszenie musi funkcjonować, jako jednostka strategiczna dla polskiej kultury i społeczeństwa informacyjnego, realizująca swoją misję - działalność w zakresie stymulowania rozwoju bibliotekarstwa, budowania tożsamości zawodu bibliotekarza, integracji środowiska bibliotekarskiego.

Jego cele strategiczne należy określić następująco:

1. uzyskanie realnego wpływu na kształtowanie polityki i praktyki bibliotecznej w Polsce,
2. partnerstwo SBP w budowaniu społeczeństwa wiedzy i zachowaniu jego dziedzictwa kulturowego,
3. wspieranie rozwoju bibliotek i upowszechnianie czytelnictwa,
4. inspirowanie i rozwijanie zainteresowań naukowych oraz doskonalenie umiejętności fachowych członków Stowarzyszenia,
5. zwiększenie roli Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w działaniach na rzecz integracji środowiska bibliotekarskiego, w skali krajowej i na arenie międzynarodowej,
6. zapewnienie wszystkim grupom bibliotekarzy dostępu do nowoczesnych form kształcenia i doskonalenia zawodowego,
7. podniesienie prestiżu zawodu bibliotekarza w odbiorze społecznym,
8. kształtowanie właściwych postaw etycznych i społecznych bibliotekarzy oraz pracowników informacji.

Waga bibliotekarstwa – jako jednego z najistotniejszych czynników kulturotwórczych – przy równoczesnej słabej w Polsce infrastrukturze instytucjonalnej, zaangażowanej w działalność na rzecz rozwoju bibliotekarstwa, obliguje do jak najpełniejszego wykorzystania w tym celu potencjału, wiedzy i wieloletnich doświadczeń SBP. Równocześnie jednak analiza materiałów dotyczących działalności Stowarzyszenia - w tym wskaźników obrazujących liczebność członków w poszczególnych ogniwach, aktywność Komisji, Sekcji i Zespołu ZG SBP w realizacji zadań statutowych oraz uzyskiwane wyniki ekonomiczne - wskazują na potrzebę zmian. Głównym ich celem powinna być orientacja na potrzeby bibliotekarzy i ludzi związanych z rynkiem książki (zwiększenie zasięgu oddziaływania na sektor książki i informacji, lepsze dostosowanie oferty usług edukacyjnych i wydawniczych SBP do potrzeb rynku, upowszechnianie nowoczesnych technologii informacyjnych, tworzenie sieci partnerów zorientowanych na rozwój bibliotek), a także promocja polskiego bibliotekarstwa za granicą i kreowanie pozytywnego wizerunku bibliotek i bibliotekarza. Z punktu widzenia kryteriów ekonomicznych celem jest poprawa kondycji finansowej Stowarzyszenia, umożliwiająca osiągnięcie pełnej stabilizacji, niezbędnej do podejmowania przedsięwzięć rozwojowych.

Do realizacji celów strategicznych SBP konieczne jest:

1. zwiększenie wpływu Stowarzyszenia na prawodawstwo biblioteczne, regulujące pozycje bibliotek i zawodu bibliotekarza oraz dostępu do książki i informacji naukowej, a także poziomu czytelnictwa literatury fachowej,
2. udział w programach edukacji kulturalnej i zachowania dziedzictwa kulturowego oraz innych przedsięwzięciach stymulujących rozwój bibliotek oraz promujących ich znaczenie w społeczeństwie wiedzy (krajowych, międzynarodowych,
3. wspieranie edukacji bibliotekarzy i pracowników informacji naukowej,
4. rozbudowa platformy cyfrowej SBP w kierunku ogólnokrajowej płaszczyzny bibliotekarskiej, obejmującej wszystkie rodzaje bibliotek oraz upowszechniającej nowoczesne formy komunikacji społecznej,
5. rozwój działalności Wydawnictwa SBP i umocnienie jego pozycji rynkowej,
6. wzmocnienie struktur organizacyjno-kadrowych Stowarzyszenia, aktywizacja młodych bibliotekarzy, reorganizacja Biura ZG SBP,
7. poszukiwanie nowych źródeł finansowych.

Stowarzyszenie ma silne atuty merytoryczne, aby skutecznie realizować wymienione, podstawowe zadania. Należy do największych i najstarszych organizacji non-profit, działających na obszarze całego kraju. Prezentuje szeroką platformę wymiany doświadczeń przedstawicieli wszystkich rodzajów bibliotek. Jest organizacją otwartą na nowe inicjatywy i partnerów. Dla bibliotek i bibliotekarzy posiada atrakcyjną ofertę edukacyjną, szkoleniową i wydawniczą. Podejmuje liczne inicjatywy integrujące środowisko bibliotekarskie, ma znaczącą pozycję opiniotwórczą dla resortów kultury, nauki i władz samorządowych.

Natomiast słabą stroną Stowarzyszenia jest zbyt mały wpływ na kształtowanie realnej polityki bibliotecznej, niesatysfakcjonujący udział przedstawicieli SBP w międzynarodowych organizacjach z obszaru książki, bibliotekarstwa i informacji naukowej, a także zbyt mała aktywność członków w działalność na rzecz rozwoju organizacji. Zagrożeniem dla Stowarzyszenia może być słaby wzrost liczby nowych członków i niedostateczne środki finansowe.

II. Obszary działania SBP i główne kierunki rozwoju

Program działania SBP na lata 2009-2013 jest pierwszym etapem realizacji długofalowej, zaplanowanej na trzy kadencje, Strategii Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich na lata 2010-2021. Jest ona zbieżna z priorytetami państwa, wyznaczonymi przez Strategię Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce do roku 2013 oraz Narodową Strategię Rozwoju Kultury na lata 2004-2013, a także program MKiDN Biblioteka Plus, pilotowany przez Instytut Książki, ponadto z Programem Rozwoju Bibliotek, realizowanym przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego.

1. Stymulowanie tworzenia uregulowań prawnych determinujących rozwój bibliotek i pozycję zawodu bibliotekarza,poprzez opracowanie i upowszechnianie:

b) założeń jednolitej pragmatyki zawodu bibliotekarza,

Celem tych działań jest:

• uchwalenie nowej ustawy o bibliotekach,
• wdrożenie nowoczesnego, ogólnopolskiego systemu bibliotecznego i pragmatyki zawodowej bibliotekarzy
• poprawa efektywności działania bibliotek.

Przewiduje się jednostki współpracujące: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Konferencję Dyrektorów Wojewódzkich Bibliotek Publicznych, Konferencję Dyrektorów Bibliotek Akademickich Szkół Polskich, Biblioteka Narodowa, Krajową Radę Biblioteczną, konwent organizacji z zakresu bibliotekarstwa i informacji naukowej oraz kancelarie prawne.

a) opracowanie założeń strategii rozwoju bibliotek w społeczeństwie informacyjnym; podstawą powinien być raport o stanie polskiego bibliotekarstwa,

b) inicjowanie i podejmowanie przedsięwzięć oraz lobbowanie na rzecz rozwoju bibliotek i czytelnictwa, otwartych zasobów edukacyjnych (m.in. kontynuacja programu Tydzień Bibliotek, organizacja konkursu Mistrz Promocji Czytelnictwa, popularyzacja innych działań podejmowanych w ramach Komitetu Porozumiewawczego Bibliotekarzy, Księgarzy, Wydawców, upowszechnianie „dobrych praktyk” bibliotecznych krajowych i zagranicznych oraz nowoczesnych form czytelnictwa),

c) promowanie kulturotwórczej funkcji bibliotek.

• uzyskanie zwiększonego i bezpośredniego udziału Stowarzyszenia w tworzeniu i realizowaniu strategicznych programów rozwoju bibliotek,
• poprawa wizerunku bibliotek w świadomości społecznej.

Przewiduje się jednostki współpracujące: biblioteki wszystkich rodzajów, Krajową Radę Biblioteczną, Instytut Książki, Instytut Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej, Instytut Goethego, Polską Izbę Książki, Polskie Towarzystwo Wydawców Książek, Stowarzyszenie Księgarzy Polskich, instytuty informacji naukowej i bibliotekoznawstwa (IINiB), inne placówki z sektora książki i informacji, struktury wewnętrzne SBP, administrację państwową, Koalicję Otwartej Edukacji, firmy zajmujące się wizualizacją przestrzeni bibliotecznej itp..

3. Wsparcie rozwoju społeczeństwa informacyjnego poprzez:

a) wskazanie funkcji bibliotek wszystkich typów, które powinny stać się węzłami sieci informacji i edukacji (za pomocą takich form, jak akcje promocyjne, konkursy, kampanie medialne),

b) upowszechnianie nowoczesnych technologii informacyjnych, serwisów informacyjnych, z uwzględnieniem Open Access,

c) organizację konferencji, seminariów krajowych i międzynarodowych,

d) prezentację i upowszechnianie najnowszych wyników badań w zakresie teorii i praktyki bibliotekarskiej (poprzez czasopisma naukowe SBP, Nagrodę Naukową SBP im. Adama Łysakowskiego i podobne nagrody regionalne SBP np. Nagrodę im. Andrzeja Wojtkowskiego),

e) kontakty z międzynarodowym środowiskiem bibliotekarskim wyrażone uczestnictwem w światowych i międzynarodowych organizacjach bibliotekarskich i kongresach.

• umocnienie rangi SBP, jako partnera bibliotek i międzynarodowych organizacji bibliotekarskich oraz innych placówek związanych z sektorem książki i informacji w budowie społeczeństwa wiedzy,
• wzmocnienie pozycji SBP w bibliotekach macierzystych jego członków; służyć temu będą wspólne inicjatywy regionalne i ogólnopolskie na rzecz wdrażania strategii rozwoju bibliotekarstwa polskiego w społeczeństwie wiedzy (przy zaangażowaniu terenowych struktur SBP), zintegrowane działania bibliotekarzy, księgarzy i wydawców w zakresie promocji czytelnictwa,
• zwiększenie udziału członków SBP w międzynarodowych inicjatywach i grupach roboczych.

Przewiduje się jednostki współpracujące: biblioteki, IINiB, placówki naukowe, międzynarodowe organizacje bibliotekarskie (IFLA, LIBER, EBLIDA, Global Libraries), Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego.

a) zwiększenie oferty na platformie cyfrowej SBP (skierowanej także do nowych, mniej dotąd aktywnych środowisk z bibliotek naukowych, szkolnych i gminnych),

b) opracowanie i wdrożenie programu lojalnościowego dla członków SBP,

c) wprowadzenie do tradycji Stowarzyszenia organizowania - raz w okresie kadencji - zjazdu młodych bibliotekarzy,

d) kontynuowanie uroczystych obchodów Dnia Bibliotekarza i Bibliotek,

e) organizowanie spotkań z zasłużonymi członkami SBP oraz honorowanie ich zasług.

Ponadto przewiduje się: wydanie w 2012 r. „Kronik SBP 1917-2012”, jako że w 2012 roku przypada jubileusz 95-lecia powstania SBP, kontynuację prowadzenia konkursu Nagroda Młodych SBP im. prof. Marii Dembowskiej, który służy promocji młodych adeptów bibliotekarstwa.

Mając na względzie aktywizowanie członków SBP w działaniach stowarzyszeniowych postuluje się uruchomienie stron internetowych poszczególnych struktur SBP. Pozytywne sygnały z okręgów, które już zastosowały ten sposób komunikacji i integracji lokalnej, potwierdza słuszność kontynuacji tego rozwiązania.

• wzmocnienie kadrowe SBP, pozyskiwanie bibliotekarzy o znaczącym dorobku zawodowym, reprezentujących wszystkie typy bibliotek i ośrodków informacji,
• aktywizowanie młodych bibliotekarzy,
• utrzymywanie więzi z zasłużonymi bibliotekarzami i działaczami Stowarzyszenia.

Jednostkami współdziałającymi będą : okręgi, oddziały i koła SBP, biblioteki, uczelnie, organizacje pozarządowe, media.

5. Kształcenie i doskonalenie zawodowe bibliotekarzy i pracowników informacji naukowej. Polegać ono będzie głównie na:

a) organizowaniu konferencji i warsztatów oraz publikowaniu literatury fachowej z zakresu bibliotekarstwa i informacji naukowej,

b) udziale w opracowywaniu programów kształcenia bibliotekarzy na różnych poziomach.

Celem tych działań jest:

• zwiększenia dostępu do różnych form nowoczesnego kształcenia i doskonalenia zawodowego dla każdego bibliotekarza, m.in. kształcenia zdalnego (e-learning),

dostosowanie kwalifikacji kadr bibliotekarskich do zmieniających się potrzeb użytkowników,

zwiększenie prestiżu oraz kształtowanie nowego stereotypu zawodu bibliotekarza.

Aby spełnić/urzeczywistnić wymienione cele, warto rozważyć możliwości: powołania przy ZG SBP sekcji zawodu bibliotekarza, przygotowywania cyklicznych raportów o stanie kwalifikacji pracowników bibliotek oraz potrzebach dotyczących ich podnoszenia, utworzenia sieci bibliotek uczestniczących w wymianie praktyk i staży zawodowych, a także organizowania różnego rodzaju akcji i kampanii wizerunkowych ( ich skuteczność powinna być monitorowana za pomocą okresowych badań socjologicznych).

Przewiduje się jednostki współpracujące: ośrodki kształcenia bibliotekarzy (w tym uczelnie), Zakład Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej w Bibliotece Narodowej.

Oprócz wymienionych kierunków do stałych zadań, zorientowanych przede wszystkim na potrzeby środowiska bibliotekarzy, rynku książki, ochrony dziedzictwa kulturowego, należeć będą:

działalność wydawnicza, ukierunkowana na doskonalenie zawodowe bibliotekarzy i pracowników informacji, poszerzenie wiedzy w zakresie bibliotekarstwa i informacji naukowej; w tym zakresie SBP posiada wieloletnie doświadczenie oraz dobrą współpracę z instytutami informacji naukowej i bibliotekoznawstwa, którą należy rozwijać,

działalność na rzecz stymulowania świadomości znaczenia bibliotek i czytelnictwa w rozwoju kulturalnym, edukacji różnych grup społecznych, w tym dzieci i młodzieży (m.in. poprzez program Tydzień Bibliotek, współpracę z Polską Sekcją IBBY w zakresie upowszechniania czytelnictwa dzieci i młodzieży, wydawanie dodatku do Poradnika Bibliotekarza „Świat książki dziecięcej” oraz rozwój stron internetowych poświęconych czasopismom SBP, w tym nowościom Wydawnictwa SBP),

lobbowanie na rzecz bibliotek i bibliotekarzy wśród decydentów (mamy tu na myśli ministerstwa, władze samorządowe, starostwa, polityków), w tym wspieranie starań o zwiększenie dotacji na ochronę i konserwację zbiorów bibliotecznych, zakupy nowości wydawniczych, utrzymanie zerowej stawki VAT na czasopisma specjalistyczne i książki , a także udział w opracowywaniu wspólnych stanowisk bibliotekarzy i wydawców dot. np. zmiany przepisów o egzemplarzu obowiązkowym itp., ochrona zawodu bibliotekarza i pracownika informacji.

III. Źródła finansowania działalności

Wyzwaniem dla Stowarzyszenia jest konieczność zdecydowanego zwiększenia przychodów z działalności podstawowej i tym samym poprawa kondycji ekonomicznej. Wdrożenie działań związanych z prorynkową orientacją Stowarzyszenia ( w pierwszej kolejności pozyskanie kilku partnerów strategicznych i wspierających, przy równoczesnym zwiększeniu usług reklamowych w wydawnictwach oraz na platformie cyfrowej SBP) umożliwi systematyczny wzrost dochodów z działalności gospodarczej.

Źródłami finansowania działalności Stowarzyszenia mogą być zarówno środki rynkowe, jak również składki członkowskie (pozostające w gestii struktur terenowych SBP), odpisy podatkowe oraz środki publiczne. W tym ostatnim przypadku w postaci aplikacji do konkretnych projektów - z zakresu edukacji kulturalnej i upowszechniania kultury, promocji czytelnictwa, kultury polskiej na świecie (programów operacyjnych MKiDN) - które już SBP wielokrotnie realizowało, a także w obszarach tematycznych, związanych bezpośrednio ze stymulowaniem rozwoju społeczeństwa informacyjnego, wskazanych w dokumentach strategicznych (np. programach zarządzanych przez samorządy województw).

Szanse na pozyskanie środków publicznych stwarzają także programy międzynarodowe oraz formy finansowania projektów, wynikające z ustawy o zasadach finansowania nauki, szczególnie odnoszące się do finansowania działalności wspomagającej badania, np. wydawania czasopism naukowych (programy MNiSzW), gdzie od niedawna SBP z sukcesem aplikuje (przykładem jest dofinansowanie Zagadnień Informacji Naukowej). W dalszym ciągu należy rozwijać współpracę z uczelniami w zakresie dofinansowania wydawania książek i czasopism SBP.

Duże możliwości stwarza Program Rozwoju Bibliotek, prowadzony przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, która zadeklarowała wsparcie finansowe rozwoju platformy cyfrowej SBP oraz wydawania wkładek tematycznych w naszych czasopismach. W najbliższych latach należy aktywizować to źródło pozyskania środków finansowych, również poprzez współpracę z innymi organizacjami pozarządowymi (np. Fundacją Inicjatyw Obywatelskich).

Uzupełniające źródło środków Stowarzyszenia stanowią odpisy podatkowe dla organizacji pożytku publicznego; stąd celowe jest dalsze rozwijanie kampanii reklamowej 1% na rzecz SBP w środowisku bibliotekarskim.

Jeśli chodzi o rynkowe źródła finansowe to w pierwszej kolejności należy kontynuować opracowywanie ofert współpracy dla biznesu obsługującego biblioteki (np. umowy partnerskie, sprzedaż usług reklamowych na konferencjach, warsztatach organizowanych przez ZG SBP oraz w wydawnictwach, wspólne przedsięwzięcia edukacyjne). Nie mniej istotne jest wprowadzenie nowoczesnych formy promocji i sprzedaży książek oraz czasopism Stowarzyszenia, z wykorzystaniem e-marketingu, księgarń i sklepów internetowych. W konsekwencji powinny wzrosnąć zarówno przychody Stowarzyszenia, jak i pozycja rynkowa Wydawnictwa SBP.

Poszukiwania nowych źródeł finansowych skłaniają do przemyślenia zmian organizacyjno-kadrowych w Biurze ZG SBP, w tym utworzenia - również z wykorzystaniem outsourcingu - nowoczesnych stanowisk marketingu i sprzedaży.